«Οι Κεντρικές Φυλακές Λευκωσίας έχουν τον
τελευταίο καιρό υπερχειλίσει, με αποτέλεσμα,
λόγω χώρου αρκετοί κατάδικοι να
αποφυλακίζονται ενώ άλλοι κοιμούνται στους
διαδρόμους των φυλακών…»
Cyprus News Agency
τελευταίο καιρό υπερχειλίσει, με αποτέλεσμα,
λόγω χώρου αρκετοί κατάδικοι να
αποφυλακίζονται ενώ άλλοι κοιμούνται στους
διαδρόμους των φυλακών…»
Cyprus News Agency
Όταν ξεχειλίζουν οι φυλακές μιας κοινωνίας, οι πολιτικοί της ηγέτες πρέπει όχι απλά να προβληματιστούν αλλά να παραδεχθούν ότι το κοινωνικό και πολιτικό σύστημα που έχουν εφαρμόσει, ουσιαστικά έχει αποτύχει στο να μειώσει την κοινωνική αδικία, τη βία, και το έγκλημα.
Όταν ξεχειλίζουν οι φυλακές αυτού του μικρού νησιού, όλοι οφείλουμε να προβληματιστούμε και να παραδεχθούμε ότι κάπου υπάρχει σοβαρό πρόβλημα στην κοινωνική και πολιτική ζωή, κι ότι όλοι πρέπει ενεργητικά να ενταχθούμε σε ένα καινούργιο τρόπο σκέψης και ζωής πιο υγιή, δίκαιο και δημιουργικό.
Με το να κτίζουμε καινούργιες φυλακές δεν λύουμε το πρόβλημα του εγκλήματος. Απλά το διαιωνίζουμε και το ενισχύουμε. Η φυλάκιση παρανομούντων δεν έχει ποτέ αποδειχθεί ότι εξυπηρετεί στην πρόληψη, μείωση και αντιμετώπιση της εγκληματικής συμπεριφοράς. Εκτός αυτού, οι φυλακές έχουν εντοπισθεί να λειτουργούν και ως ένα ιδεώδες «πανεπιστήμιο» για τη μετάδοση και διάδοση του εγκλήματος.
Για να λύσουμε λοιπόν το σοβαρό αυτό πρόβλημα στη ρίζα του πρέπει να εστιάσουμε την προσοχή και το ενδιαφέρον μας στις γενεσιουργές του αιτίες που φαίνεται να αναδύονται μέσα από την υφή και την ουσία του πολιτικοκοινωνικού συστήματος που έχουμε εφαρμόσει τα τελευταία χρόνια και το οποίο φαίνεται να εκκολάπτει ποικιλία από συμπεριφορές που παραβιάζουν με διάφορους τρόπους τους αστικούς, ηθικούς, και φυσικούς νόμους.
Το έγκλημα στον καπιταλισμό
Έρευνες αναφέρουν ότι σε καπιταλιστικές κοινωνίες όπως είναι οι ΗΠΑ το έγκλημα είναι ο μεγαλύτερος φόβος όλων των ανθρώπων. Είναι σπάνιο φαινόμενο στις ΗΠΑ, μια κοινωνία που εφαρμόζει κλασικό καπιταλισμό, μια οικογένεια να μην έχει ποτέ βιώσει κάποιας μορφής παραβίασης των προσωπικών ή κοινωνικών δικαιωμάτων. Το συμπέρασμα αυτό το βγάζομε από τις στατιστικές ενδείξεις που αναφέρουν ότι κάθε χρόνο στις ΗΠΑ παρατηρούνται 25 εκατομμύρια σοβαρά εγκλήματα. Παρόλα αυτά όμως μόνο μισό εκατομμύριο οδηγούνται στις φυλακές. Αν όλοι οι άνθρωποι που συμμετείχαν σε σοβαρές παρανομίες κατέληγαν στις φυλακές τότε οι μισές ΗΠΑ θα έπρεπε να ήταν μια απέραντη φυλακή.
Συγκρίνοντας το βαθμό εγκληματικότητας στις ΗΠΑ με αυτό άλλων χωρών μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι σε χώρες όπου κυριαρχούν οι καπιταλιστικές αξίες όπως η έμφαση στο ατομικό συμφέρον και η ανισότητα στις ευκαιρίες ανέλιξης, ο βαθμός εγκληματικότητας είναι αυξημένος. Στη Ρωσία για παράδειγμα, πριν την κατάρρευση του κομμουνισμού υπήρχαν περίπου 200-300 φόνοι το χρόνο, ενώ μετά το 1990 οπότε οι καπιταλιστικές αξίες εισέβαλαν στη χώρα, οι φόνοι ξεπέρασαν τους 1000 το χρόνο.
Ακόμη ένα κλασικό παράδειγμα από τον τόπο μας: Την τελευταία τουλάχιστο δεκαετία, δεκάδες αυτοκίνητα και άλλες περιουσίες κάηκαν από κάποιους στην προσπάθεια τους να εκδικηθούν κάποιους άλλους με τους οποίους είχαν οικονομικές διαφορές. Στην τελευταία δεκαετία επίσης, όπου οι καπιταλιστικές αξίες απόκτησαν εύρος στον τόπο μας, έχουν παρατηρηθεί οι πιο πολλές και πιο «θεαματικές» ληστείες σπιτιών, καταστημάτων, τραπεζών κλπ.
Μια κλασική καπιταλιστική αξία που καλλιεργεί αυταπάτες περί ευτυχίας, είναι μια γυναίκα να κατέχει στο σπίτι της κοσμήματα αξίας 100 χιλιάδων λιρών, προκαλώντας έτσι το ενδιαφέρον κάποιων φτωχότερων ανθρώπων να τα κλέψουν για να γίνουν κι αυτοί πλούσιοι καπιταλίστες κι ευτυχισμένοι άνθρωποι.
Έρευνες επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια λόγω του ότι σχεδόν παγκόσμια γίνεται μια προσπάθεια αντιγραφής του Αμερικάνικου κοινωνικοπολιτικού μοντέλου, το έγκλημα έχει διεθνώς αυξηθεί ενώ οι φυλακές σε όλο τον κόσμο έχουν αυξήσει ραγδαία τον πληθυσμό τους. Οι πιο φτωχές κοινωνίες αντιμετωπίζουν, εκτός των άλλων προβλημάτων, και το βαρύ οικονομικό κόστος για τη διατροφή, φροντίδα, επίβλεψη και έλεγχο των φυλακισμένων, γιατί οι φυλακές είναι ένα πολυέξοδο οικονομικά ίδρυμα. Αν ληφθεί υπόψη και το οικονομικό ποσό από την απώλεια των εργατικών χεριών των φυλακισμένων, τότε τo κόστος είναι ακόμη πιο μεγάλο.
Οι αιτίες τις εγκληματικότητας
Ο πρώτος επιφανής Γάλλος κοινωνιολόγος ο οποίος άγγιξε τις βασικές αιτίες της εγκληματικότητας είναι o Emile Durcheim. Η θεωρία του ήταν απλή: Η ανισότητα στις ευκαιρίες ανέλιξης, επιτυχίας και αυτοπραγμάτωσης που υπάρχουν στις καπιταλιστικές κοινωνίες, μπορεί να οδηγούν στο έγκλημα, ακόμη και την αυτοκτονία. Η έφεση των ανθρώπων και η αφοσίωσή τους για την κατοχύρωση των ατομικών συμφερόντων, τους οδηγεί στην αποξένωση, τον ανταγωνισμό, το έγκλημα.
Ο επίσης επιφανής κοινωνικός ψυχολόγος Γερμανός Kurt Lewin μέσα από τις έρευνές του βεβαιώνει το γεγονός ότι οι άνθρωποι μπορεί να είναι πιο υγιείς, ειρηνικοί, παραγωγικοί και πετυχημένοι όταν ζουν σε ένα σύστημα κοινωνικής δημοκρατίας, ισότητας και δικαιοσύνης.
Πιο σύγχρονοι κοινωνικοί επιστήμονες, όπως ο Αμερικάνος Elliot Currie, επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι η ανεξέλεγκτη τάση των Αμερικάνων για ατομική οικονομική επιτυχία οδηγεί σε αδικίες, διενέξεις, ανταγωνισμό, έγκλημα.
Η τάση αυτή των Αμερικάνων τα τελευταία χρόνια οδήγησε σε μια χαώδη κοινωνική κατάσταση όπου από τη μια μεριά κάπου 40 εκατομμύρια άνθρωποι να ζουν κάτω από το όριο φτώχειας και από την άλλη μερικά εκατομμύρια εκατομμυριούχους να αγκομαχούν να αυξήσουν τα εκατομμύριά τους. Η σύγκρουση μεταξύ των δυο τάξεων όπως υποστηρίζει ο Karl Marx, φαίνεται να είναι αναπόφευκτη. Αυτό που δεν πρόβλεψε ήταν οι συγκρούσεις και η εγκληματική συμπεριφορά μεταξύ των πλουσίων (ασπροκολάρων) για περαιτέρω κέρδη, για αποθησαυρισμό, αλληλοεξόντωση και κτητικότητα.
Το καπιταλιστικό σύστημα φαίνεται να βασίζει τη λειτουργία και επιτυχία του στη γενικότερη ανασφάλεια και νευρωτική συμπεριφορά του ανθρώπου. Είναι απλό να κατανοήσουμε ότι όσο πιο ανασφαλής και δυστυχισμένος είναι κάποιος τόσο πιο πολύ θέλει να καταναλώνει, να αποθησαυρίζει, να κατακτά, να ανταγωνίζεται. Η συμπεριφορά όμως αυτή σταδιακά φθείρει και κουράζει το νευρικό σύστημα με αποτέλεσμα οι άνθρωποι στις κοινωνίες αυτές, εκτός από την αυξημένη πιθανότητα να εγκληματήσουν, έχουν και πιο πολλές πιθανότητες να αναπτύξουν ψυχολογικά προβλήματα ή βιολογικά προβλήματα ψυχογενούς προέλευσης. Οι στατιστικές αναφέρουν ότι οι Αμερικάνοι έρχονται πρώτοι παγκόσμια στη χρήση ψυχολόγων, ψυχίατρων και ψυχοπραϋντικών ενώ τα κρατικά κονδύλια για τις ψυχολογικές ή ψυχογενείς ασθένειες κατέχουν κυριαρχική θέση στον Αμερικάνικο οικονομικό προϋπολογισμό.
Είναι σημαντικό το γεγονός ότι η κοινωνική επιστήμη έχει εντοπίσει τις αιτίες στην αντικοινωνική συμπεριφορά. Το πρόβλημα παραμένει στη χρήση της επιστημονικής γνώσης για την εφαρμογή τολμηρών και πρωτότυπων πολιτικών μέτρων ώστε να υπάρξει πρόληψη παρά αντιμετώπιση της αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Δυστυχώς όμως, αυτό που παρατηρείται είναι η χρήση της γνώσης και των ίδιων των επιστημόνων για αύξηση παρά για μείωση των αιτιών της εγκληματικότητας.
Όταν ξεχειλίζουν οι φυλακές αυτού του μικρού νησιού, όλοι οφείλουμε να προβληματιστούμε και να παραδεχθούμε ότι κάπου υπάρχει σοβαρό πρόβλημα στην κοινωνική και πολιτική ζωή, κι ότι όλοι πρέπει ενεργητικά να ενταχθούμε σε ένα καινούργιο τρόπο σκέψης και ζωής πιο υγιή, δίκαιο και δημιουργικό.
Με το να κτίζουμε καινούργιες φυλακές δεν λύουμε το πρόβλημα του εγκλήματος. Απλά το διαιωνίζουμε και το ενισχύουμε. Η φυλάκιση παρανομούντων δεν έχει ποτέ αποδειχθεί ότι εξυπηρετεί στην πρόληψη, μείωση και αντιμετώπιση της εγκληματικής συμπεριφοράς. Εκτός αυτού, οι φυλακές έχουν εντοπισθεί να λειτουργούν και ως ένα ιδεώδες «πανεπιστήμιο» για τη μετάδοση και διάδοση του εγκλήματος.
Για να λύσουμε λοιπόν το σοβαρό αυτό πρόβλημα στη ρίζα του πρέπει να εστιάσουμε την προσοχή και το ενδιαφέρον μας στις γενεσιουργές του αιτίες που φαίνεται να αναδύονται μέσα από την υφή και την ουσία του πολιτικοκοινωνικού συστήματος που έχουμε εφαρμόσει τα τελευταία χρόνια και το οποίο φαίνεται να εκκολάπτει ποικιλία από συμπεριφορές που παραβιάζουν με διάφορους τρόπους τους αστικούς, ηθικούς, και φυσικούς νόμους.
Το έγκλημα στον καπιταλισμό
Έρευνες αναφέρουν ότι σε καπιταλιστικές κοινωνίες όπως είναι οι ΗΠΑ το έγκλημα είναι ο μεγαλύτερος φόβος όλων των ανθρώπων. Είναι σπάνιο φαινόμενο στις ΗΠΑ, μια κοινωνία που εφαρμόζει κλασικό καπιταλισμό, μια οικογένεια να μην έχει ποτέ βιώσει κάποιας μορφής παραβίασης των προσωπικών ή κοινωνικών δικαιωμάτων. Το συμπέρασμα αυτό το βγάζομε από τις στατιστικές ενδείξεις που αναφέρουν ότι κάθε χρόνο στις ΗΠΑ παρατηρούνται 25 εκατομμύρια σοβαρά εγκλήματα. Παρόλα αυτά όμως μόνο μισό εκατομμύριο οδηγούνται στις φυλακές. Αν όλοι οι άνθρωποι που συμμετείχαν σε σοβαρές παρανομίες κατέληγαν στις φυλακές τότε οι μισές ΗΠΑ θα έπρεπε να ήταν μια απέραντη φυλακή.
Συγκρίνοντας το βαθμό εγκληματικότητας στις ΗΠΑ με αυτό άλλων χωρών μπορούμε να διαπιστώσουμε ότι σε χώρες όπου κυριαρχούν οι καπιταλιστικές αξίες όπως η έμφαση στο ατομικό συμφέρον και η ανισότητα στις ευκαιρίες ανέλιξης, ο βαθμός εγκληματικότητας είναι αυξημένος. Στη Ρωσία για παράδειγμα, πριν την κατάρρευση του κομμουνισμού υπήρχαν περίπου 200-300 φόνοι το χρόνο, ενώ μετά το 1990 οπότε οι καπιταλιστικές αξίες εισέβαλαν στη χώρα, οι φόνοι ξεπέρασαν τους 1000 το χρόνο.
Ακόμη ένα κλασικό παράδειγμα από τον τόπο μας: Την τελευταία τουλάχιστο δεκαετία, δεκάδες αυτοκίνητα και άλλες περιουσίες κάηκαν από κάποιους στην προσπάθεια τους να εκδικηθούν κάποιους άλλους με τους οποίους είχαν οικονομικές διαφορές. Στην τελευταία δεκαετία επίσης, όπου οι καπιταλιστικές αξίες απόκτησαν εύρος στον τόπο μας, έχουν παρατηρηθεί οι πιο πολλές και πιο «θεαματικές» ληστείες σπιτιών, καταστημάτων, τραπεζών κλπ.
Μια κλασική καπιταλιστική αξία που καλλιεργεί αυταπάτες περί ευτυχίας, είναι μια γυναίκα να κατέχει στο σπίτι της κοσμήματα αξίας 100 χιλιάδων λιρών, προκαλώντας έτσι το ενδιαφέρον κάποιων φτωχότερων ανθρώπων να τα κλέψουν για να γίνουν κι αυτοί πλούσιοι καπιταλίστες κι ευτυχισμένοι άνθρωποι.
Έρευνες επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια λόγω του ότι σχεδόν παγκόσμια γίνεται μια προσπάθεια αντιγραφής του Αμερικάνικου κοινωνικοπολιτικού μοντέλου, το έγκλημα έχει διεθνώς αυξηθεί ενώ οι φυλακές σε όλο τον κόσμο έχουν αυξήσει ραγδαία τον πληθυσμό τους. Οι πιο φτωχές κοινωνίες αντιμετωπίζουν, εκτός των άλλων προβλημάτων, και το βαρύ οικονομικό κόστος για τη διατροφή, φροντίδα, επίβλεψη και έλεγχο των φυλακισμένων, γιατί οι φυλακές είναι ένα πολυέξοδο οικονομικά ίδρυμα. Αν ληφθεί υπόψη και το οικονομικό ποσό από την απώλεια των εργατικών χεριών των φυλακισμένων, τότε τo κόστος είναι ακόμη πιο μεγάλο.
Οι αιτίες τις εγκληματικότητας
Ο πρώτος επιφανής Γάλλος κοινωνιολόγος ο οποίος άγγιξε τις βασικές αιτίες της εγκληματικότητας είναι o Emile Durcheim. Η θεωρία του ήταν απλή: Η ανισότητα στις ευκαιρίες ανέλιξης, επιτυχίας και αυτοπραγμάτωσης που υπάρχουν στις καπιταλιστικές κοινωνίες, μπορεί να οδηγούν στο έγκλημα, ακόμη και την αυτοκτονία. Η έφεση των ανθρώπων και η αφοσίωσή τους για την κατοχύρωση των ατομικών συμφερόντων, τους οδηγεί στην αποξένωση, τον ανταγωνισμό, το έγκλημα.
Ο επίσης επιφανής κοινωνικός ψυχολόγος Γερμανός Kurt Lewin μέσα από τις έρευνές του βεβαιώνει το γεγονός ότι οι άνθρωποι μπορεί να είναι πιο υγιείς, ειρηνικοί, παραγωγικοί και πετυχημένοι όταν ζουν σε ένα σύστημα κοινωνικής δημοκρατίας, ισότητας και δικαιοσύνης.
Πιο σύγχρονοι κοινωνικοί επιστήμονες, όπως ο Αμερικάνος Elliot Currie, επιβεβαιώνουν το γεγονός ότι η ανεξέλεγκτη τάση των Αμερικάνων για ατομική οικονομική επιτυχία οδηγεί σε αδικίες, διενέξεις, ανταγωνισμό, έγκλημα.
Η τάση αυτή των Αμερικάνων τα τελευταία χρόνια οδήγησε σε μια χαώδη κοινωνική κατάσταση όπου από τη μια μεριά κάπου 40 εκατομμύρια άνθρωποι να ζουν κάτω από το όριο φτώχειας και από την άλλη μερικά εκατομμύρια εκατομμυριούχους να αγκομαχούν να αυξήσουν τα εκατομμύριά τους. Η σύγκρουση μεταξύ των δυο τάξεων όπως υποστηρίζει ο Karl Marx, φαίνεται να είναι αναπόφευκτη. Αυτό που δεν πρόβλεψε ήταν οι συγκρούσεις και η εγκληματική συμπεριφορά μεταξύ των πλουσίων (ασπροκολάρων) για περαιτέρω κέρδη, για αποθησαυρισμό, αλληλοεξόντωση και κτητικότητα.
Το καπιταλιστικό σύστημα φαίνεται να βασίζει τη λειτουργία και επιτυχία του στη γενικότερη ανασφάλεια και νευρωτική συμπεριφορά του ανθρώπου. Είναι απλό να κατανοήσουμε ότι όσο πιο ανασφαλής και δυστυχισμένος είναι κάποιος τόσο πιο πολύ θέλει να καταναλώνει, να αποθησαυρίζει, να κατακτά, να ανταγωνίζεται. Η συμπεριφορά όμως αυτή σταδιακά φθείρει και κουράζει το νευρικό σύστημα με αποτέλεσμα οι άνθρωποι στις κοινωνίες αυτές, εκτός από την αυξημένη πιθανότητα να εγκληματήσουν, έχουν και πιο πολλές πιθανότητες να αναπτύξουν ψυχολογικά προβλήματα ή βιολογικά προβλήματα ψυχογενούς προέλευσης. Οι στατιστικές αναφέρουν ότι οι Αμερικάνοι έρχονται πρώτοι παγκόσμια στη χρήση ψυχολόγων, ψυχίατρων και ψυχοπραϋντικών ενώ τα κρατικά κονδύλια για τις ψυχολογικές ή ψυχογενείς ασθένειες κατέχουν κυριαρχική θέση στον Αμερικάνικο οικονομικό προϋπολογισμό.
Είναι σημαντικό το γεγονός ότι η κοινωνική επιστήμη έχει εντοπίσει τις αιτίες στην αντικοινωνική συμπεριφορά. Το πρόβλημα παραμένει στη χρήση της επιστημονικής γνώσης για την εφαρμογή τολμηρών και πρωτότυπων πολιτικών μέτρων ώστε να υπάρξει πρόληψη παρά αντιμετώπιση της αντικοινωνικής συμπεριφοράς. Δυστυχώς όμως, αυτό που παρατηρείται είναι η χρήση της γνώσης και των ίδιων των επιστημόνων για αύξηση παρά για μείωση των αιτιών της εγκληματικότητας.
